Aniołowie w Biblii i życiu Kościoła

Drodzy Bracia i Siostry!

W dzisiejszym świecie można spotkać dwie postawy, dotyczące świata duchowego. Pierwsza z nich uznaje jego istnienie, choć nie zawsze właściwie je rozumie, natomiast druga nie uznaje istnienia świata duchowego. Nie jest to jednak rzecz nowa, gdyż w już w czasach Jezusa saduceusze kwestionowali istnienie zmartwychwstania, świata duchowego i aniołów (por. Dz 23, 8).

Przejawem dzisiejszego zainteresowania aniołami można dostrzec w rozmaitych sytuacjach. Nie zawsze jest to właściwe podejście, ale kard. Józef Ratzinger w jednym z wywiadów powiedział

„Nowa ‘fala anielska’, która przychodzi do nas spoza Kościoła, jest obciążona wieloma znakami zapytania (…). Bodźce dochodzące do nas z zewnątrz mogą nam pomóc, abyśmy się znów ocknęli na samych siebie”

(Ratzinger Józef, Sól ziemi. Chrześcijaństwo i Kościół katolicki na przełomie tysiącleci, Kraków 1997, s. 108).

W wielu sklepach dziś można kupić różnej wielkości figurki aniołków, grających na instrumentach muzycznych, podtrzymujących świece itp. Postacie aniołów są wykorzystywane w reklamach, jak chociażby świąteczne życzenia dla czytelników „Gazety Wyborczej” na Placu Solnym czy ostatnie reklamy hipermarketów. W okresie świątecznym aniołowie, a właściwie anielice, pojawiają się w supermarketach zachęcając do kupna określonego towaru. W tym samym czasie w kilku miastach Polski pojawia się akcja malowania aniołów dużych rozmiarów. Warto też wspomnieć o filmach, w których pojawia się anielska tematyka, jak np. „Autostrada do nieba”. Tematyka związana z aniołami pojawia się także w wielu kolorowych czasopismach kobiecych. Choć różne jest podejście do anielskiego tematu, to jednak to wszystko sprawia, że aniołowie na dobre zagościli w naszej codzienności.

Oto motywy tegorocznego tematu rekolekcji adwentowych. Chcemy bliżej przyjrzeć się tej kwestii i zaprzyjaźnić się z aniołami. Oczywiście tematyka jest tu ogromna, dlatego my skupimy się w czasie rekolekcji na Biblii i życiu Kościoła oraz zapoznamy się z postaciami aniołów, którzy zostali wymienieni z imienia na kartach Pisma Świętego. Natomiast przy okazji, przy postaci Michała Archanioła, zatrzymamy się także nad tematem „upadłych aniołów”. Temat ten jednak będę traktował dość skrótowo, gdyż nie stanowi centrum tych rekolekcyjnych rozważań.

Mam nadzieję, że te trzy dni przyczynią się do głębszego poznania prawdy wiary, jaką jest prawda o istnieniu aniołów i ich roli w naszym życiu. Zainteresowanych bardziej szczegółowymi sprawami zachęcam do sięgnięcia po publikacje książkowe z tej dziedziny.

Drodzy Bracia i Siostry!

Boża Opatrzność

Nie sposób mówić o aniołach w oderwaniu od Bożej Opatrzności. W wielu rozmowach można dziś usłyszeć bowiem, że Bóg stworzył świat, ale od tej chwili przestał się nim interesować. Oznacza to nie mniej, nie więcej, że pozostawił świat sam sobie. Tymczasem jak wskazuje całe Pismo Święte i tradycja Kościoła jest to twierdzenie nieprawdziwe. Potrzeba jednak skupienia uwagi, abym dostrzec to działanie Boga wokół nas.

Czym zatem jest ta Boża Opatrzność? Bóg stworzył świat i przeznaczył go do ostatecznej doskonałości. Dlatego też Opatrznością Boga są wydarzenia, przez które Bóg prowadzi swoje stworzenia do pełni doskonałości w niebie. Ta nieustanna troska Boga o nas jest konkretna i bezpośrednia. Zawiera w sobie zarówno wielkie wydarzenia historii świata, jak i małe wydarzenia codziennego naszego życia. W tym jednak dziele Bóg posługuje się także naszymi rękami, a człowiek nie zawsze chce na zaproszenie odpowiedzieć.

Chrystus i aniołowie

Jezu domagał się od swoich uczniów dziecięcego zawierzenia tej Bożej Opatrzności, która troszczy się o każde ze swoich dzieci. Troszczy się nawet o rzeczy małe, które jednak nam są potrzebne do życia i działania (por. Mt 6, 31-33).

Nie sposób nie zaznaczyć jeszcze na wstępie tych rekolekcyjnych rozważań, że nie można oderwać aniołów i ich posługiwania względem nas od Chrystusa. Taką optykę reprezentuje cały Nowy Testament, o czym jeszcze powiem za chwilę.

Aniołowie muszą być spostrzegani w kontekście Jezusa, który jest „jedynym pośrednikiem Nowego Przymierza” (por. Hbr 9, 15). Jezus jako Syn Boży jest jedynym i pełnym dziedzicem Ojca niebieskiego. Co to znaczy? Mianowicie to, że wszystko jest poddane Jezusowi, także duchy niebieskie, które nazywamy aniołami

Drodzy Bracia i Siostry!

Biblia o aniołach

Całe Pismo Święte: Starego i Nowego Testamentu pełne jest obecności aniołów. Jak ważna jest w Nim ta obecność anielska niech świadczą słowa jednego z teologów: „aby pozbyć się aniołów, trzeba poświęcić całe Pismo Święte, a z nim całe dzieje zbawienia” (A. Winklhofer).

Stary Testament

Księgi Starego Testamentu od pierwszej do ostatniej zawierają wiele tekstów, mówiących o obecności czy różnych interwencjach aniołów w życiu ludzi. Nawet same ich imiona sugerują od razu rolę, jaką pełnią (por. Ps 103, 20-n; Jl 4, 1; Hi 21, 22). Niekiedy nazywani są w kontekście ich relacji z Bogiem: Synowie Boży, święci, rada, wojsko (por. Ps 29, 1. 9; PS 89, 6-8; Hi 5, 1; Hi 15,14-n; Syr 42, 17).

W Starym Testamencie spotykamy też aniołów, którzy towarzyszą poszczególnym ludziom: Jakubowi (por. Rdz 28, 12; 32, 2-n), Jozuemu (por. Joz 5, 13-n), Judzie Machabeuszowi (por. 2 Mch 10, 29-n), Tobiaszowi i Sarze (por. Tb 12, 12); zamykają Raj (por. Rdz 3); chronią Lota (por. Rdz 19); ratują Hagar i jej dziecko (por. Rdz 21, 17); powstrzymują rękę Abrahama (por. Rdz 2); prowadzą Lud Boży (por. Wj 23, 20-23); zwiastują narodziny, ogłaszają powołanie i towarzyszą prorokom (por. Sdz 13; 6, 11-24; Iz 6, 6; 1 Krl 19, 5). Aniołowie są tam także określani jako czuwający i święci (por. Dn 4, 10-14). Natomiast w księgach prorockich aniołowie często pełnią funkcję tłumacza (por. Ez 40, 3 – 18, 35; Dn 8, 1-26; Za 1, 8 – 6, 8).

W księgach Starego Testamentu pojawiają się także 3 imiona aniołów, którzy odgrywają w nich szczególną rolę: Rafał (por. Tb 3, 17; 12, 15), Gabriel (por. Dn 8, 16-26), Michał (por. Dn 10, 13. 21). Te kwestie szczegółowo omówię w drugim i trzecim dniu naszych rekolekcji, kiedy poszczególne nauki poświęcę właśnie tym 3 postaciom.

Nowy Testament

Wielką rolę odgrywają aniołowie w zapowiedzi, narodzinach i działalności Jezusa Chrystusa: Gabriel zapowiada narodzenie św. Jana Chrzcielna i Jezusa (por. Łk 1, 11-20. 26-38); zwiastuje Józefowi Boży plan względem Maryi i kieruje losami Dziecięcia: zabranie Maryi do siebie, ucieczka do Egiptu i powrót (por. Mt 1, 18-25; 2, 13-15. 19-23); aniołowie zwiastują narodzenie Zbawiciela pasterzom (por. Łk 2, 8-17); kieruje inną drogą Mędrców (por. Mt 2, 12); wzmianka o obecności anioła pojawia się w czasie nadania imienia Jezusowi (por. Łk 2, 21); usługują Jezusowi na pustyni po Jego zwycięskim dialogu z szatanem (por. Mk 1, 13; Mt 4, 11); anioł pociesza Jezusa w Ogrodzie Oliwnym (por. Łk 22, 43); Jezus oddala posługę aniołów w czasie pojmania (por. Mt 26, 53); aniołowie zwiastują zmartwychwstanie Jezusa (por. Mt 28, 1-8; Mk 16, 1-8; Łk 24, 1-11. 23; J 20, 11-13); pojawiają się po wniebowstąpieniu Jezusa (por. Dz 1, 10-11).

Jeszcze jednym ważnym elementem jest samo nauczanie Jezusa, który wspomina obecność aniołów, wskazując na ich rzeczywiste istnienie. Aniołowie stają się stróżami ludzi podatnych na zgorszenie (por. Mt 18, 10), radują się z nawracającego się grzesznika (por. Łk 15, 10), mają ograniczoną wiedzę (por. Mt 24, 36), nie zawierają związków małżeńskich i nie rodzą dzieci (por. Mk 12, 25), zanoszą Łazarza na łono Abrahama (por. Łk 16, 22), mają towarzyszyć Jezusowi w czasie Jego przyjście w chwale (por. J 1, 45-51; Mk 8, 38; 13, 41; Mt 16, 27; 24, 31; 25, 31; Łk 9, 26), znajdują swoje miejsce w przypowieściach: np. w przypowieści o chwaście (por. Mt 13, 41-49).

Obecność aniołów w Nowym Testamencie nie kończy się z odejściem Jezusa do chwały Ojca, ale trwa nadal. Ich działalność skupia się na pomocy Kościołowi pierwotnemu, który głosi Dobrą Nowinę o Jezusie. Aniołowie przekazują Boże wskazania w sprawie misji Kościoła: Filpowi w sprawie dworzanina Etiopskiego (por. Dz 8, 26), powołania Korneliusza (por. Dz 10, 3-8), umacnia św. Pawła w czasie podróży do Rzymu (por. Dz 27, 23-24); cudownie uwalniają apostołów z więzienia (por. Dz 5, 19-21; 12, 5-11).

Wzmianki o aniołach pojawiają się w listach apostolskich (por. 1 Tm 5, 21; Kol 1, 15-20; Ef 1, 20-22; Kol 2, 10-15; 1 Kor 15, 24-25; Rz 8, 37-39; Ef 6, 11-12; 1 Tm 3, 16; Hbr 1, 6; 1 P 3, 22; 1 Kor 4, 9; Ef 3, 10; 1 P 1, 12). Szczególna obecność aniołów zaznacza się jednak w Apokalipsie św. Jana, która pod tym względem przypomina księgi prorockie Starego Testamentu (por. Ap 17; 21, 9 – 22, 9). Jest ona przekazana Janowi przez Anioła Bożego (por. Ap 1, 1; 22, 16). Widać jasno kontynuację opieki Bożej nad wspólnotą Kościoła w listach do 7 Kościołów (por. Ap 1, 4 – 3, 22), wizjach (por. Ap 4, 1 – 22, 15), obecności aniołów na murach Nowego Jeruzalem (por. Ap 21, 12)

Drodzy Bracia i Siostry!

Aniołowie w tradycji Kościoła

Wiara mówi o wspólnocie Kościoła jako o trzyczęściowym organizmie, w skład którego wchodzą: Kościół walczący na ziemi – my, Kościół oczyszczający się – przebywający w czyśćcu i Kościół triumfujący – osiągający niebo. Zatem skoro w tej ostatniej kategorii mieszczą się także aniołowie, to można powiedzieć, że „kościół jest widowiskiem aniołów” (por. 1 Kor 4, 9). My także, przez recytację lub śpiew słów „Święty, święty, święty…” włączamy się w śpiew aniołów, który rozbrzmiewa przez majestatem Boga. Innym elementem są słowa z I modlitwy eucharystycznej „niech Twój święty anioł zaniesie tę ofiarę na ołtarz w niebie…” czy hymn pogrzebowy „Niech aniołowie zawiodą cię do raju…”.

Sztuka

Obecność aniołów w wierze Kościoła szczególnie obrazują dzieła sztuki, od malarstwa poczynając a na rzeźbie kończąc. Zapewne wszyscy znają te najsłynniejsze działa, jak fresk „Sąd Ostateczny” Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej, a w Polsce kaplica zamku w Lublinie, wykonana na zlecenie Jagiełły. Są też liczne obrazy, na których aniołowie pojawiają się w tle czy na pierwszym planie. Jakże nie wspomnieć tu licznych świątyń, kipiących tysiącami aniołów: mniejszych, większych, uskrzydlających całe sklepienia i kolumny ołtarzy.

Wiara

Wiara w Jezusa Chrystusa obejmuje także wiarę w aniołów, których rola może być zrozumiała tylko w kontekście samego Chrystusa, jedynego Zbawiciela i Pośrednika. Nowy Testament potwierdza także, że aniołowie mają uczestnictwo w życiu liturgicznym. Wspomina o tym św. Paweł przy okazji katechezy o nakryciu głowy kobiety w czasie liturgii (por. 1 Kor 11, 10) oraz autor Listu do Hebrajczyków, mówiąc o obecności aniołów w czasie uroczystego zebrania Kościoła (por. Hbr 12, 22-24). Aniołowie, choć przewyższają ludzi jako bytu duchowe, przybywając w czasie powtórnego przyjścia Chrystusa, także będą podlegały sądowi (por. 1 Kor 6, 1-3; 1 Tes 3, 13; 2 Tes 1, 7). Amen.

Close Menu